Iki oýlap tapyjy şowsuz synagy gämi gatnawlary pudagynda rewolýusiýa döreden örän meşhur önüme öwürdi.
Ýaş Howard Filding kakasynyň adatdan daşary oýlap tapyşyny elinde seresaply saklasa-da, indiki ädiminiň ony moda döredijisi etjekdigine asla düşünmeýärdi. Elinde howa bilen doldurylan köpürjikler bilen örtülen plastik örtügi tutdy. Gülkünç filmiň üstünde barmaklaryny gezdirip, ol höwese garşy durup bilmedi: ol köpürjikleri ýaryp başlady - dünýäniň galan bölegi şondan bäri edýän ýaly.
Şeýlelikde, şol wagt takmynan 5 ýaşyndaky Filding diňe göwün açmak üçin köpürjikli plyonkany ýarýan ilkinji adam boldy. Bu oýlap tapyş gämiçilik pudagynda rewolýusiýa döretdi, elektron söwda döwrüni başlady we her ýyl dünýäde iberilýän milliardlarça harydy gorady.
“Men bu zatlara seredip, içgüdüm olary gysmakdy” diýip, Filding aýtdy. “Men köpürjikli plyonkany ilkinji bolup açdym diýdim, ýöne munuň dogry däldigine ynanýaryn. Kakamyň ýanyndaky ulular, ähtimal, hilini üpjün etmek üçin şeýle edipdirler. Ýöne men ilkinji çagadym”.
Ol gülüp sözüniň üstüne goşdy: “Olary partlatmak örän gyzyklydy. Şol wagtlar köpürjikler has ulydy, şonuň üçin olar köp ses çykarýardylar”.
Fildingiň kakasy Alfred işewür hyzmatdaşy, şweýsariýaly himik Mark Şawannes bilen bilelikde köpürjikli örtügi oýlap tapdy. 1957-nji ýylda olar täze "Beat Generation" üçin gyzykly boljak teksturaly diwar kagyzyny döretmäge synanyşdylar. Olar iki sany plastik duş perdesini ýylylyk germetikden geçirdiler we ilki netijeden nägile boldular: içinde köpürjikleri bolan plýonka.
Şeýle-de bolsa, oýlap tapyjylar öz başarnyksyzdyklaryny doly inkär etmediler. Olar materiallary relyeflemek we laminirlemek üçin prosesler we enjamlar boýunça köp sanly patentleriň ilkinjisini aldylar we soňra olaryň ulanylyşlary barada pikirlenip başladylar: hakykatda 400-den gowrak. Olaryň biri - ýyladyşhana üçin izolýasiýa - çyzgy tagtasyndan aýryldy, ýöne teksturaly diwar kagyzy ýaly üstünlikli boldy. Önüm ýyladyşhanada synagdan geçirildi we netijesizdigi anyklandy.
Fielding we Chavannes özleriniň adaty bolmadyk önümi bolan Bubble Wrap brendini ösdürmegi dowam etdirmek üçin 1960-njy ýylda Sealed Air Corp. kompaniýasyny esaslandyrdylar. Diňe indiki ýyl olar ony gaplama materialy hökmünde ulanmak kararyna geldiler we üstünlik gazandylar. IBM ýakynda 1401-i (kompýuter senagatynda Model T hasaplanýan) hödürledi we daşamak wagtynda näzik enjamlary goramagyň ýoluna mätäç boldy. Aýdyşlary ýaly, galany taryhda galdy.
“Bu IBM-iň meseläniň çözgüdi” diýip, “Sealed Air” önüm hyzmatlary toparynyň innowasiýa we inženerçilik boýunça wise-prezidenti Çad Stiwens aýtdy. “Olar kompýuterleri sag-aman yzyna iberip bilerler. Bu bolsa köp sanly kärhanalaryň köpürjikli örtügi ulanmaga başlamagy üçin gapylary açdy”.
Kiçi gaplama kompaniýalary täze tehnologiýany çalt özleşdirdiler. Olar üçin köpürjikli örtük ajaýyp sowgatdyr. Öňler daşamak wagtynda zatlary goramagyň iň gowy usuly olary gyrymsy gazet kagyzyna gaplamakdy. Ol hapa, sebäbi köne gazetleriň syýasy köplenç önümi we onuň bilen işleýän adamlary süpürýär. Mundan başga-da, ol hakykatdanam şeýle köp gorag bermeýär.
Köpük örtüginiň meşhurlygy artdygyça, "Sealed Air" öndürilip başlady. Önüm ulanylyş çäklerini giňeltmek üçin görnüşi, ölçegi, güýji we galyňlygy boýunça üýtgedi: uly we kiçi köpükler, giň we gysga listler, uly we gysga rulonlar. Şol bir wagtyň özünde, howa doldurylan jübüleri açmagyň şatlygyny barha köp adam açýar (hatda Stiwens hem onuň "stressi aýyrýan" serişdedigini boýun alýar).
Şeýle-de bolsa, kompaniýa heniz girdeji gazanmady. TJ Dermot Dunphy 1971-nji ýylda baş direktor boldy. Ol kompaniýanyň ýyllyk satuwyny ilkinji ýylynda 5 million dollardan 2000-nji ýylda kompaniýadan çykanda 3 milliard dollara çenli ýokarlandyrmaga kömek etdi.
“Mark Çawannes öňdengörüji, Al Filding bolsa birinji derejeli inženerdi” diýip, häzirki wagtda hem hususy maýa goýum we dolandyryş kompaniýasy “Kildare Enterprises”-de her gün işleýän 86 ýaşly Dunfi aýtdy. “Emma olaryň hiç biri kompaniýany dolandyrmak islemeýärdi. Olar diňe öz oýlap tapyşlarynyň üstünde işlemek isleýärdiler”.
Telekeçi hökmünde bilim alan Dunphy, Sealed Air kompaniýasynyň işini durnuklaşdyrmaga we önüm binýadyny diwersifikasiýalaşdyrmaga kömek etdi. Ol hatda brendi suw howuzlary pudagyna hem giňeltdi. Köpürjikli örtükli howuz örtükleri soňky ýyllarda örän meşhur boldy. Gapagyň uly howa jübüleri bar, olar gün şöhlelerini saklamaga we ýylylygy saklamaga kömek edýär, şonuň üçin howuz suwy howa köpürjiklerini döretmezden ýyly galýar. Kompaniýa ahyrsoňy liniýany satdy.
Howard Fildingiň aýaly, patent maglumatlary boýunça bilermen Barbara Hampton, patentleriň gaýynatasyna we onuň hyzmatdaşyna öz işlerini etmäge nähili mümkinçilik berýändigini derrew belläp geçdi. Jemi olar köpürjikli örtük üçin alty patent aldylar, olaryň köpüsi plastmassany relyeflemek we laminirlemek prosesine, şeýle hem zerur enjamlara degişlidi. Aslynda, Mark Çawannes öň termoplastik plýonkalar üçin iki patent alypdy, ýöne ol şol wagt köpürjikleri göz öňünde tutmandyr. “Patentler döredijilikli adamlara öz pikirleri üçin sylaglanmaga mümkinçilik berýär” diýip, Hampton aýtdy.
Häzirki wagtda “Sealed Air” kompaniýasy 2017-nji ýylda 4,5 milliard dollarlyk satuwy, 15,000 işgäri we 122 ýurtda müşderilere hyzmat edýän “Fortune 500” sanawyna girýär. Aslynda Nýu-Jersi ştatynda ýerleşýän kompaniýa öz global merkezini 2016-njy ýylda Demirgazyk Karolina şäherine göçürdi. Kompaniýa azyk önümlerini we beýleki önümleri gaplamak üçin ulanylýan inçe plastik bolan “Cryovac” ýaly dürli önümleri öndürýär we satýar. “Sealed Air” hatda müşderilere arzan iberiş üçin howasyz köpürjikli gaplamalary hem hödürleýär.
“Bu üflenip bolýan wersiýa” diýip, Stiwens aýtdy. “Uly howa rulonlarynyň ýerine, biz zerur bolanda howa goşýan mehanizmi bolan berk gaplanan plýonka rulonlaryny satýarys. Bu has täsirli”.
© 2024 Smithsonian Žurnallary Gizlinlik Beýannamasy Gutapjyklar syýasaty Ulanyş şertleri Reklama Beýannamasy Siziň Gizlinligiňiz Gutapjyklaryň sazlamalary
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 5-nji oktýabry